احتمالاً شما هم با این مشکل مواجه شدهاید که پس از گذشت مدتی، روکش دندان شما (چه از جنس سرامیک، زیرکونیا یا PFM) درخشش اولیه خود را از دست داده و کمی کدر یا زرد به نظر میرسد. وقتی این اتفاق میافتد، اولین راهکاری که به ذهن میرسد جستوجو برای «روشهای خانگی سفید کردن دندان» است. ولی پیش از آنکه به سراغ روشها برویم، باید با یک واقعیت علمی و بسیار مهم روبهرو شویم:
روکشهای دندانی به هیچ وجه قابلیت سفید شدن (Bleaching) ندارند
مواد سفیدکنندهای که برای دندانهای طبیعی استفاده میشوند (مانند هیدروژن پراکسید یا کاربامید پراکساید)، تنها میتوانند به منافذ میکروسکوپی «مینای دندان طبیعی» نفوذ کرده و رنگدانهها را بشکنند. روکشهای دندانی در لابراتوار از جنس پرسلن (سرامیک فشرده) ساخته شده و در کوره با یک لایه درخشان به نام «گلیز» (Glaze) پوشانده میشوند. این متریال کاملاً نفوذناپذیر است و هیچ ماده شیمیایی یا خانگی نمیتواند رنگ پایه و ذاتی آن را روشنتر کند.
بنابراین، اگر رنگ پایه روکش شما از روز اول زرد بوده، هیچ راهی جز تعویض آن وجود ندارد. ولی اگر روکش شما در ابتدا سفید و درخشان بوده و حالا کدر شده است، این زردی ناشی از لایه جرم و رنگدانههای سطحی (پلاک میکروبی و رسوبات غذایی) است که روی روکش نشسته است.
در ادامه، روشهای خانگی، علمی و ایمن را برای «حذف لکههای سطحی» و بازگرداندن روکش به رنگ و درخشش روز اول بررسی میکنیم.
روشهای خانگی برای رفع لکههای سطحی و براق کردن روکش دندان
از آنجا که لایه گلیز (براقکننده) روی روکش بسیار حساس است، شما نمیتوانید از هر روش خشن یا اسیدی برای تمیز کردن آن استفاده کنید. هدف از روشهای زیر، حذف ایمنِ پلاکها و رنگدانههاست تا سفیدی ذاتی روکش دوباره نمایان شود.
روش ۱؛ استفاده مستمر از خمیردندانهای ژلهای و غیر ساینده
مهمترین قدم برای تمیز نگه داشتن روکش، نوع خمیردندانی است که استفاده میکنید. خمیردندانهای معمولی و به خصوص خمیردندانهای «سفیدکننده» دارای ذرات ساینده (Abrasives) بسیار خشنی مانند سیلیکا هستند. این ذرات مانند سمباده روی روکش عمل کرده و لایه براق گلیز را میخراشند. وقتی این لایه از بین برود، روکش شما زبر شده و از آن پس با سرعت بسیار بیشتری رنگ قهوه و چای را به خود میگیرد. برای تمیز کردن لکههای سطحی روکش، فقط از خمیردندانهای ژلهای، نرم و ترجیحاً حاوی فلوراید استفاده کنید. مسواک زدن ملایم و روزانه با این خمیردندانها، بدون آسیب رساندن به سطح روکش، پلاکهای رنگی را به مرور در خود حل کرده و میشوید.
روش ۲؛ شستوشو با دهانشویههای شفاف و فاقد رنگدانه
بسیاری از افراد برای تمیز کردن دندانهای خود به صورت افراطی از دهانشویهها استفاده میکنند، غافل از اینکه خودِ دهانشویهها میتوانند عامل زردی روکش باشند! دهانشویههایی که رنگهای تند (آبی تیره، قرمز یا سبز) دارند یا حاوی ماده «کلرهگزیدین» هستند، به مرور زمان روی روکش و مرز بین لثه و روکش رسوب کرده و لکههای قهوهای ایجاد میکنند. برای تمیز کردن فضای دهان و جلوگیری از رسوب پلاک روی روکش، از دهانشویههای روزانه (Daily)، فاقد الکل و ترجیحاً بیرنگ یا شفاف استفاده کنید. محلولهای حاوی فلوراید سدیم ملایم بهترین گزینه برای شستوشوی باکتریهای تغییر دهنده رنگ هستند.
روش ۳؛ پاکسازی تخصصی حاشیهها با نخ دندان و واترپیک
یکی از دلایل اصلی که باعث میشود روکش دندان شما تیره و کثیف به نظر برسد، تجمع جرم در مرز اتصال روکش با لثه (Margin) است. مسواک به هیچ وجه نمیتواند این ناحیه میکروسکوپی را تمیز کند. وقتی پلاک میکروبی در این ناحیه جمع میشود، هالهای تیره و زرد رنگ دور دندان ایجاد میکند که نمای کلی روکش را زشت جلوه میدهد. استفاده روزانه از نخ دندان استاندارد یا دستگاه واترپیک (آبفشان دندانی)، تمام رسوبات و رنگدانههای گیر کرده در لبههای روکش را با فشار خارج میکند. با تمیز شدن این حاشیهها، روکش شما بلافاصله روشنتر و تمیزتر به نظر خواهد رسید.
روش ۴؛ شستوشوی فوری با آب پس از مصرف مواد رنگی
موثرترین روش خانگی برای جلوگیری از کدر شدن روکش، مدیریت زمان پس از مصرف خوراکیهای رنگدار است. پرسلن دندانپزشکی در برابر لکهها مقاوم است، ولی اگر قهوه، چای سیاه، شراب قرمز، رب گوجهفرنگی، زردچوبه یا سس سویا ساعتها روی آن باقی بماند، یک لایه پروتئینی رنگی روی روکش تشکیل میشود. نیاز نیست این مواد را از رژیم غذایی خود حذف کنید؛ کافی است یک قانون ساده را رعایت کنید: بلافاصله پس از نوشیدن یا خوردن مواد رنگدانه دار، دهان خود را با آب خالی به شدت غرغره کنید. این کار ساده، پیوند شیمیایی رنگدانهها با سطح روکش را پیش از آنکه سفت شوند، میشکند.
روش ۵؛ استفاده محتاطانه از تکنیک روغنگردانی (Oil Pulling)
روغنگردانی یک روش باستانی و کاملاً بیخطر برای دندانهای طبیعی و روکشهاست. در این روش، شما یک قاشق روغن نارگیل طبیعی و تصفیهشده را به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه در دهان خود میچرخانید. روغن نارگیل خاصیت سفیدکنندگی شیمیایی ندارد، ولی اسید لوریک موجود در آن دارای خواص آنتیباکتریال قدرتمندی است. این روغن به صورت فیزیکی سموم، پلاکهای باکتریایی و بقایای مواد غذایی چسبیده به سطح سرامیکی روکش را به خود جذب میکند. از آنجا که روغن هیچ خاصیت سایندگی و اسیدی ندارد، لایه گلیز روکش کاملاً سالم مانده و پس از شستوشوی دهان، روکش شما براقتر و تمیزتر از قبل خواهد شد.
روش ۶؛ شستوشو با محلول آب و نمک رقیق (نرمال سالین)
آب نمک ملایم، یکی از ایمنترین محلولهای خانگی برای ضدعفونی کردن دهان و کاهش التهابات است. گاهی اوقات تیرگی که در اطراف روکش احساس میکنید، ناشی از التهاب و قرمزی لثه مجاور آن است که بازتاب رنگی نامناسبی روی روکش ایجاد میکند. غرغره کردن محلول آب ولرم و مقدار کمی نمک دریا، باعث کنترل جمعیت باکتریهای تولیدکننده پلاک (که عامل اصلی ایجاد لایه زرد رنگ روی سرامیک هستند) میشود. این محلول به صورت غیرمستقیم به حفظ شفافیت روکش و سلامت لثههای اطراف آن کمک میکند.
خط قرمزها؛ روشهای خانگی که روکش شما را نابود میکنند!
بزرگترین اشتباهی که افراد مرتکب میشوند، تعمیم دادن روشهای سفید کردن دندان طبیعی به روکشهای دندانی است. استفاده از روشهای زیر نه تنها روکش شما را سفید نمیکند، بلکه باعث وارد آمدن آسیبهای جبرانناپذیر، از بین رفتن سطح صیقلی سرامیک و نیاز به تعویض زودهنگام روکش میشود. لطفاً تحت هیچ شرایطی از این موارد استفاده نکنید:
- استفاده از جوش شیرین (Baking Soda): جوش شیرین به شدت ساینده است. کشیدن جوش شیرین روی روکش، لایه درخشان محافظ (گلیز) را به صورت کامل پر از خط و خشهای میکروسکوپی میکند. روکشی که گلیز خود را از دست بدهد، به یک اسفنج برای جذب رنگ چای و قهوه تبدیل میشود و دیگر هرگز براق نخواهد شد.
- استفاده از زغال فعال (Activated Charcoal): خمیردندانهای زغالی یا پودر زغال، قاتل روکشهای دندانی هستند. علاوه بر خاصیت سایندگی بسیار بالا، ذرات ریز و سیاه زغال در درز اتصال بین روکش و لثه گیر میکنند و باعث ایجاد خطوط سیاه و دائمی در حاشیه دندان میشوند.
- ترکیب آبلیمو و سرکه سیب: اسیدهای طبیعی به مرور زمان میتوانند سمان (چسب دندانپزشکی) که روکش را به دندان طبیعی متصل نگه داشته است، حل کنند. این کار باعث نشت باکتریها به زیر روکش، پوسیدگی دندان پایه و لق شدن روکش میشود.
- نوارهای سفیدکننده (Whitening Strips) و قلمهای بلیچینگ خانگی: این محصولات حاوی هیدروژن پراکساید هستند که روی متریال مصنوعی هیچ اثری ندارد. اگر شما این نوارها را روی دندانهای خود بچسبانید، دندانهای طبیعی شما سفید میشوند ولی روکش ثابت میماند؛ در نتیجه تضاد رنگی بسیار شدیدی ایجاد میشود و روکش شما بسیار زردتر از قبل به چشم خواهد آمد!
چرا روکش دندان تغییر رنگ میدهد؟ (رادیولوژی مشکل)
برای مدیریت بهتر وضعیت روکشها، باید بدانید که تغییر رنگ روکش از کجا نشات میگیرد. به طور کلی سه عامل باعث میشود شما احساس کنید روکش دندانتان زرد یا کدر شده است:
۱. از بین رفتن لعاب رویی (گلیز)
همانطور که پیشتر اشاره شد، مسواک زدن محکم (با تکنیک غلط رفت و برگشتی و فشار زیاد)، استفاده از مسواکهای زبر (Hard) و خمیردندانهای سفیدکننده، درخشش روکش را از بین میبرند. روکشی که مات شود، نور را بازتاب نمیدهد و به چشم شما تیره به نظر میرسد.
۲. تحلیل لثه و نمایان شدن لبههای فلزی
اگر روکش شما از نوع PFM (سرامیک متصل به فلز) باشد، در زیر لایه سفید رنگ، یک اسکلت فلزی تیره وجود دارد. با گذشت زمان، افزایش سن یا مسواک زدن خشن، لثه به سمت بالا (در فک بالا) یا پایین (در فک پایین) حرکت کرده و تحلیل میرود. با پسروی لثه، لبه فلزی و سیاه رنگ روکش نمایان میشود. هیچ روش خانگی نمیتواند این سیاهی را سفید کند، زیرا شما در حال نگاه کردن به ساختار فلزی روکش هستید.
۳. تیره شدن دندانِ پایه (زیر روکش)
در روکشهای تمام سرامیک جدید مانند ایمکس (E-max) که شفافیت بالایی دارند و نور از آنها عبور میکند، وضعیت دندان زیرین بسیار مهم است. اگر دندان طبیعی شما که زیر روکش قرار دارد (به دلیل عصبکشی قدیمی یا خونریزی داخلی کانال) سیاه یا به شدت تیره شود، این تیرگی از زیر سرامیکِ شفاف خود را نشان میدهد و نمای روکش را کدر میکند.
راهکارهای دندانپزشکی؛ وقتی روشهای خانگی جواب نمیدهند
اگر با رعایت تمام دستورالعملهای نگهداری و استفاده از روشهای ایمن خانگی، همچنان از رنگ روکش خود ناراضی هستید، باید به جای دستکاری بیشتر در خانه، به کلینیک دندانپزشکی مراجعه کنید. دندانپزشک دو راهکار علمی پیش روی شما خواهد گذاشت:
پولیش حرفهای در مطب (Professional Polishing)
اگر مشکل صرفاً تجمع جرمهای سرسخت یا ایجاد خط و خشهای ریز روی روکش دندان باشد، دندانپزشک از دستگاههای مخصوص و خمیرهای پولیش دندانپزشکی (مانند خمیر الماسه) استفاده میکند. این تجهیزات برخلاف روشهای خانگی، میتوانند بدون آسیب رساندن به ساختار اصلی، لایه کثیف رویی را برداشته و درخشش اولیه (مانند روزی که روکش را تحویل گرفتید) را به سرامیک بازگردانند.
تعویض کامل روکش دندان
اگر رنگ پایه روکش شما زرد است، رنگ دندانهای طبیعی خود را با بلیچینگ به شدت سفید کردهاید و حالا روکش با آنها همخوانی ندارد، یا لبههای فلزی روکش نمایان شده است؛ تنها راهکار اصولی، علمی و نهایی تعویض روکش است. دندانپزشک روکش قدیمی را با احتیاط برش داده و خارج میکند. سپس قالبگیری مجدد انجام شده و یک روکش جدید (ترجیحاً از جنس تمام سرامیک یا زیرکونیا که لبه فلزی و سیاه ندارند) با رنگ روشن و متناسب با لبخند فعلی شما ساخته و نصب میشود.
خطرات سفید کردن خانگی روکش دندان و لزوم تعویض اصولی
سفید کردن روکش دندان در خانه با استفاده از مواد سفیدکننده یا اسیدی، یک افسانه خطرناک است که تنها به از دست دادن سرمایه شما (آسیب به روکش) منجر میشود. متریال مصنوعی به تغییرات شیمیایی رنگ واکنش نشان نمیدهد. بهترین رویکرد برای حفظ زیبایی روکشها، «پیشگیری از رنگپذیری» از طریق شستوشوی منظم، استفاده از خمیردندانهای نرم و ملایم، و مراجعه منظم به دندانپزشک برای جرمگیری و پالیش حرفهای است. اگر تفاوت رنگ روکش با سایر دندانها آزاردهنده شده است، بودجه خود را به جای خرید محصولات بیاثر خانگی، برای تعویض اصولی روکش و جایگزینی آن با متریالهای مدرن تمامسرامیک پسانداز کنید.
کلینیک دندانپزشکی ایده آل مرکز مجهز خدمات زیبایی و درمانی با تمام دانش، تجربه و مهارت متخصصانش، موقعیت و فرصتی ایجاد کرده که زیباترین و جذاب ترین لبخند ها را برای شما مراجعان گرامی خلق کرده و به یادگار بگذارد.برای کسب اطلاعات بیشتر با کارشناسان ما در تماس بوده و از خدمات ما تحت نظر بهترین متخصصین ارتودنسی تهران استفاده نمایید.
