برای انجام درمان ارتودنسی و رفع بی نظمی دندانها با این روش، از انواع سیم ارتودنسی استفاده میشود. سیمهای ارتودنسی از نظر سطح مقطع، سایز و ظاهر به انواع مختلفی تقسیم میشوند. هر سایز سیم ارتودنسی کاربرد خاص خود را دارند. ما در این مطلب، شما را با انواع و شماره سیم های ارتودنسی آشنا کرده و اطلاعاتی در مورد کاربرد هرکدام به شما ارائه خواهیم داد.
معرفی اجزای بریس ارتودنسی
از نظر بسیاری از متخصصین، بهترین روش ارتودنسی استفاده از بریسهای ثابت است. اجازه دهید قبل از هر چیزی، یک مرور کلی روی اجزای بریس ارتودنسی داشته باشیم. این بریسها اجزای مختلفی دارند اما اصلیترین آنها عبارتند از:
- سیم
- براکت
- اورینگ
سیم ارتودنسی (Archwire)
سیم ارتودنسی که با نام آرچ وایر (Archwires) هم شناخته میشود، براکتها را به هم وصل کرده و به آنها فشار وارد میکند تا دندانها به محل صحیح هدایت شوند.
براکت ارتودنسی (Orthodontic Bracket)
براکت ارتودنسی قطعه ای فلزی یا سرامیکی است که ظاهری مربعی داشته و روی سطح دندان متصل میشود. یک شکاف روی آنها برای عبور سیم ارتودنسی دیده میشود و در برخی از براکتها هم محلی برای قرارگیری کشهای ارتودنسی وجود دارد.
اورینگ ارتودنسی (Orthodontic O’Ring)
کشهای کوچک یا اورینگ، دور براکت بسته شده و سیم را داخل شکاف براکت فیکس میکنند. این کشها در انواع بی رنگ و رنگی وجود دارد و انتخاب آنها مطابق با سلیقه بیمار انجام میشود.
سیم ارتودنسی چیست؟
در بخش قبلی در خصوص سیم ارتودنسی اطلاعاتی به شما ارائه دادیم. این سیم از جنس فلزی بوده و انعطاف پذیر است. با استفاده از انواع سیم ارتودنسی میتوان دندانها را حرکت داد و به نتیجه مطلوب دست یافت.
این وسیله جزو اصلیترین تجهیزات ارتودنسی است و وظیفه مهمی برای منظم کردن دندانها دارد. سایز سیم ارتودنسی متفاوت است و هرچقدر که مراحل درمان پیشرفتهتر شود، از سیمهای ضخیمتری استفاده خواهد شد.
مکانیزم عملکرد سیم ارتودنسی
اصلیترین تفاوت ارتودنسی ثابت و متحرک، در وجود براکت، بریس و سیمهای ارتودنسی و نحوه عملکرد آنها است.
دندانهای انسان از طریق رباط پریودنتال به استخوان فک متصل شدهاند. این رباط با استفاده از سمنتوم (Cementum) که سطح ریشه دندان را پوشانده، به ریشههای دندان وصل شده است. سمنتوم ماده ای است که با سلولهای زنده ساخته شده و در سمت دیگر رباط هم استخوانهای فک با بافت زنده قرار دارند؛ در چنین شرایطی، امکان حرکت محدود دندانها در حفره دندان وجود دارد.
پریودنتال یک رباط پویا بوده و همواره در حال بازسازی و تغییر خواهد بود. در واقع سه عضو اطراف دندان یعنی رباط پریودنتال، سمنتوم و استخوان فک و صورت در واکنش به نیروهایی که به آنها اعمال میشود، تغییر شکل میدهند.
در حالت طبیعی، جوییدن یا گاز گرفتن غذا یک فرایند فشار و کشش ایجاد میکند و به این ترتیب، بین کشش و فشار تعادل برقرار است تا دندانها در موقعیت خود قرار بگیرند. اما مکانیزم ارتودنسی با اعمال نیروی اضافه، تعادل را بر هم زده و باعث تغییر موقعیت دندان میشود.
البته فشاری که سیمهای ارتودنسی به دندان وارد میکنند بسیار ملایم ولی مستمر است تا دندان بدون لق شدن، تغییر موقعیت دهد و استخوان فک هم فرصت بازسازی و تغییر شکل را داشته باشد.
شماره های سیم ارتودنسی
حال که با سیم ارتودنسی و نحوه عملکرد آن آشنا شدید، بد نیست در مورد انواع و سایز سیم ارتودنسی هم اطلاعاتی به دست آورید. شماره سیم های ارتودنسی در واقع نشان دهنده ضخامت آنها است. این شماره از پایین به بالا آغاز خواهد شد و در مراحل اولیه درمان، معمولا پایینترین شماره یا همان ضخامت سیم مورد استفاده قرار میگیرد.
جالب است بدانید سیمهایی با شماره پایینتر، از انعطاف پذیری بیشتری هم برخوردارند. از جمله رایجترین انواع سایز سیم ارتودنسی که مورد استفاده قرار میگیرند، میتوان به شمارههای ۱۲، ۱۴، ۱۶، ۱۸ و ۲۰ اشاره کرد.
فرقی نمیکند در کدام مرحله از ارتودنسی هستید و چه سایز سیمی برایتان استفاده شده است، در هر صورت باید با استفاده از مسواک مخصوص و خمیر دندان ارتودنسی، به خوبی دندانهایتان را تمیز کرده و طول عمر سیمها را افزایش دهید.
انواع سیم ارتودنسی به لحاظ شکل
انواع سیم های ارتودنسی را از نظر شکل ظاهری و سطح مقطع هم میتوان در دستههای مختلفی قرار داد که بهصورت زیر هستند:
سیمهای دارای مقطع مربعی؛ کنترل بسیار دقیق روی حرکت ریشه دندان
در میان انواع سیم ارتودنسی، سیمهایی با سطح مقطع مربعی از عملکرد بهتری برخوردارند. این سیمها میتوانند حرکات دندانی را به خوبی کنترل کنند. نقطه ضعف سیم ارتودنسی مربعی هم پهنای کمتر آن در مقایسه با انواع دیگر است.
تفاوت شکل هندسی سیمها، مرز میان حرکت تاج و ریشه دندان را تعیین میکند. سیمهای دارای مقطع مربعی یا مستطیلی (Rectangular) برخلاف سیمهای گرد، فضای داخل شیار براکت را کاملاً پر میکنند. این جفت شدن کامل فیزیکی باعث میشود سیم علاوه بر حرکت دادن تاج، زاویه ریشه دندان را نیز در سه بعد فضایی کنترل کند (اعمال گشتاور یا تورک). برای پیادهسازی این تکنیک، پزشک در اواسط درمان این سیم را جایگزین میکند تا دندانها بهطور موازی و عمودی درون استخوان فک حرکت کنند و از کج شدن ریشهها در اثر نیروهای افقی کاملاً پیشگیری شود.
سیمهای دارای مقطع گرد؛ بهترین گزینه برای مراحل اولیه مرتبسازی دندانها
سیمهای دارای مقطع گرد (Round) به دلیل داشتن سطح تماس نقطهای با شیار براکت، کمترین میزان اصطکاک را ایجاد میکنند و دندانها میتوانند به راحتی در امتداد سیم بلغزند. این هندسه دایرهای، سیم را به بهترین ابزار برای گام اول درمان یعنی رفع شلوغیها و تراز کردن ارتفاع دندانها تبدیل کرده است. ازآنجاکه این سیمها فشاری به ریشه وارد نمیکنند، جابهجایی دندانها با سرعت بیشتر و درد کمتری رخ میدهد. تعویض دورهای این سیمها از ضخامتهای کم به زیاد، فک را برای پذیرش سیمهای چهارگوش نهایی کاملاً آماده میسازد.
انواع سیم ارتودنسی از لحاظ جنس
سیمهای ارتودنسی به عنوان موتور محرک و عامل اصلی انتقال نیرو به دندانها، نقشی کلیدی در هدایت آنها به موقعیت استاندارد ایفا میکنند. موفقیت درمانهای مدرن ارتودنسی، کاملاً وابسته به انتخاب هوشمندانه آلیاژ و ضخامت این سیمها در مراحل مختلف است. هر یک از این اجزا ویژگیهای مکانیکی منحصربهفردی دارند که اعمال نیروی مداوم و ملایم را بر ریشه دندان امکانپذیر میسازند. این مقاله تخصصی به کالبدشکافی دقیق انواع سیمهای ارتودنسی براساس متدهای درمانی روز پرداخته تا مسیر آشنایی با این ابزارهای ظریف کاملاً روشن شود. دسته بندی دیگری که برای سیمهای ارتودنسی وجود دارد، از نظر جنس و متریال سازنده آنهاست. از این لحاظ میتوان انواع سیم های ارتودنسی را به موارد زیر تقسیم کرد:
سیم استیل ضد زنگ؛ مقاومت بالا برای حفظ ساختار دندان
سیمهای استیل ضد زنگ (Stainless Steel) به دلیل سفتی فوقالعاده و مقاومت بینظیر در برابر تغییر شکل، ستون فقرات مراحل میانی و پایانی درمان محسوب میشوند. این سیمها به هیچ عنوان تحت تأثیر نیروهای جویدن خم نمیشوند و ثبات ساختاری بالایی برای حفظ فرم قوس دندانی ایجاد میکنند.
برای پیادهسازی این مرحله، متخصص ارتودنسی زمانی از این آلیاژ بهره میگیرد که بخش عمدهای از ناهمواریهای دندانی برطرف شده و نیاز به بستن فضاهای خالی یا حرکت تودهای دندانها وجود دارد. زبری سطحی بسیار پایین این سیمها، اصطکاک میان سیم و براکت را به حداقل رسانده و لغزش دندانها را در مسیر صحیح کاملاً تسهیل میسازد.
سیم نیکل تیتانیوم؛ انعطافپذیری فوقالعاده برای شروع مراحل اولیه درمان
آلیاژ نیکل تیتانیوم (NiTi) با بهرهگیری از خاصیت حافظه شکلی (Shape Memory) و سوپرالاستیسیته، انقلابی در مراحل اولیه مرتبسازی دندانها ایجاد کرده است. این سیمها حتی در صورت مواجهه با دندانهای بهشدت نامرتب و کج، به راحتی خم شده و درون براکتها قرار میگیرند و سپس تمایل دارند به شکل قوسی اولیه خود بازگردند.
برای درک این عملکرد، باید دانست که این ویژگی مانع از اعمال نیروهای ناگهانی و آسیبرسان به ریشه دندان میشود. با قرارگیری این سیم در دهان، یک نیروی مداوم، ملایم و یکنواخت به دندانها وارد میشود که فرآیند حرکت اولیه را بدون تحمیل دردهای شدید آغاز میکند.
سیم بتا تیتانیوم؛ ترکیبی ایدهآل از انعطافپذیری و مقاومت بالا
سیمهای بتا تیتانیوم که در دنیای پزشکی به نام سیمهای TMA شناخته میشوند، نقطه عطف و میانبری میان سیمهای بسیار منعطف نیکل تیتانیوم و سیمهای سخت استیل هستند. این سیمها نیرویی معتدل (نصف سیم استیل) صادر میکنند و قابلیت شکلپذیری بسیار خوبی دارند. متخصصین ارتودنسی از این ابزار دقیق برای اعمال نیروهای موضعی و اصلاحات جزئی در اواسط درمان بهره میگیرند.
- کاهش زمان حضور در مطب به دلیل پایداری نیرو در طولانیمدت.
- عدم وجود نیکل در ساختار آن، که این آلیاژ را به بهترین گزینه برای افراد دارای حساسیت و آلرژی به نیکل تبدیل میکند.
- ایجاد خمهای اختصاصی توسط پزشک برای چرخشهای ظریف دندانی.
سیم کبالت کروم؛ قابلیت فرمدهی عالی برای مراحل پایانی ارتودنسی
سیمهای کبالت کروم (Co-Cr) که با نام تجاری Elgiloy نیز شناخته میشوند، بالاترین میزان قابلیت فرمدهی و شکلپذیری را در حالت اولیه خود دارند. جراح ارتودنسی میتواند این سیم را به راحتی خم کند و اشکال پیچیدهای از حلقهها (Loops) را برای حرکت دادن دندانهای خاص طراحی کند.
ترفند اصلی این متد در اینجا است که پس از اتمام خمکاری فیزیکی، سیم تحت فرآیند حرارتدهی تخصصی قرار میگیرد تا سختی و مقاومت مکانیکی آن بهطور چشمگیری افزایش یابد. این ویژگی منحصربهفرد، کنترل بینظیری را برای تنظیمات نهایی و چیدمان میلیمتری دندانها در فاز پایانی درمان فراهم میسازد.
سیم روکشدار همرنگ دندان؛ حفظ زیبایی ظاهری در طول مدت درمان
تقاضای روزافزون برای درمانهای نامرئی، منجر به طراحی سیمهای روکشدار زیبایی شده است. این سیمهای فلزی استاندارد با لایهای ظریف از پلیمرهای پیشرفته، پلاستیک یا تفلون همرنگ دندان پوشانده شدهاند تا در کنار براکتهای سرامیکی، کمترین میزان جلب توجه را داشته باشند.
برای حفظ کارایی این متد، مراجعین باید مراقبتهای ویژهای را در رژیم غذایی رعایت کنند؛ زیرا مصرف غذاهای سفت ممکن است باعث کنده شدن یا ساییدگی این روکشهای بهداشتی گردد. تفاوت این سازه با سیمهای معمولی فقط در ظاهر است و پنهانکاری فوقالعادهای را برای افراد شاغل یا حساس به زیبایی لبخند در طول نقاهت فراهم میآورد.
سیم نیکل تیتانیوم مسدار؛ واکنش هوشمندانه به گرمای محیط دهان
سیمهای Copper NiTi نمونه بارزی از متدهای هوشمند در مهندسی مواد هستند. افزودن مس به ساختار نیکل تیتانیوم، این سیم را به تغییرات دمایی داخل دهان بهشدت حساس میسازد. در دمای اتاق و خارج از دهان، این سیم کاملاً نرم و شکلپذیر است و به راحتی درون براکتها بسته میشود. اما به محض قرارگیری در محیط دهان و مواجهه با دمای ۳۷ درجه سانتیگراد، پیوندهای مولکولی آن فعال شده و سیم سفت میشود تا اعمال نیروی حرکتی را آغاز کند. برای کاهش موقت درد در روزهای اول، نوشیدن یک لیوان آب سرد کافی است تا سیم فورا نرم شده و فشار روی دندانها متوقف گردد.
سیمهای بافته شده چند رشتهای؛ اعمال نیروی ملایم روی دندانهای حساس
سیمهای مالتی استرند یا چند رشتهای، از تابیده شدن ۳ تا ۶ رشته سیم استیل بسیار نازک به دور یکدیگر تولید میشوند. این معماری خاص باعث میشود سفت بودن ذاتی استیل شکسته شده و سیمی با انعطافپذیری بالا و پایداری نیروی فوقالعاده به دست آید.
جدول کاربری سیمهای بافته شده در فرآیند درمان:
| تعداد رشتهها | میزان انعطافپذیری | جایگاه اصلی در روند درمان |
| ۳ رشتهای | متوسط به بالا | تراز کردن اولیه دندانهای با حساسیت بالا |
| ۶ رشتهای | بسیار بالا | مراحل ابتدایی باز کردن فضا و رفع چرخشهای شدید |
| رشتههای تخت بافته | ثابت و مستحکم | استفاده به عنوان ریتینر (نگهدارنده) ثابت پس از پایان درمان |
سیم ارتودنسی TP Original Wire
این سیم مقاومت بسیار بالایی داشته و درجه سختی آن هم نسبت به انواع دیگر، بیشتر است. به همین دلیل در مراحل اولیه درمان، برای تراز کردن و چینش منظم دندانها مورد استفاده قرار میگیرد.
سیم ارتودنسی رنگی
برخی از کسانی که قصد انجام ارتودنسی دندان را دارند، در خصوص یکی از انواع سیم های ارتودنسی به نام سیم ارتودنسی رنگی کنجکاو بوده و استفاده از این نوع سیم را ترجیح میدهند. اما حقیقت این است که سیمهای ارتودنسی رنگ خاصی ندارند و معمولا به رگ نقرهای هستند.
در واقع چیزی که رنگ ارتودنسی را تعیین میکند، استفاده از براکتها یا اورینگهای رنگی مطابق با سلیقه مشتریان است و این موضوع ارتباطی با سیم ارتودنسی ندارد.
انتخاب سیم ارتودنسی مناسب
انتخاب نوع و شماره سیم های ارتودنسی، باید توسط یک متخصص ارتودنتیست انجام شود. ارتودنتیست با بررسی وضعیت کلی فک و دندان شما و همچنین میزان انحراف و بی نظمی دندانها، بهترین جنس و نوع سیم را برای ارتودنسی پیشنهاد میدهد.
در این مطلب سعی کردیم در مورد انواع سیم ارتودنسی با شما صحبت کرده و همچنین مکانیزم عملکرد این وسیله را توضیح دهیم. همانطور که متوجه شدید، انواع و سایز سیم ارتودنسی بسیار متنوع است. برای انتخاب سیم مناسب حتما باید به یک متخصص ارتودنسی مراجعه کنید. امیدواریم که توانسته باشیم به تمام سوالات شما در این خصوص پاسخ دهیم.
مهندسی لبخند با ابزارهای تخصصی؛ تضمین نتایج ایده آل با انتخاب هوشمندانه
حرکت دندانها در جهت صحیح، نیازمند هماهنگی دقیق میان آلیاژها و هندسه سیمهای ارتودنسی است. از سیمهای هوشمند حرارتی تا سیمهای مستحکم استیل، هرکدام وظیفهای استراتژیک را در یک بازه زمانی مشخص بر عهده دارند. اجرای بدون نقص این فرآیند پیچیده بیومکانیکی، نیازمند دانش تخصصی جراح است. برای دوری از طولانی شدن روند درمان، بهینهسازی نیروها و تجربه یک درمان کاملاً بدون بازگشت و حرفهای، واگذاری این فرآیند به متخصص ارتودنسی باسابقه در «کلینیک دندانپزشکی ایدهآل» هوشمندانهترین گام برای تصاحب یک لبخند متقارن و ماندگار خواهد بود.
